فیلم جدید کریستوفر نولان با نام «ادیسه» (The Odyssey) که به تازگی در ژوئیه ۲۰۲۶ اکران شده، جنجال بزرگی در میان منتقدان جهان به پا کرده است. این فیلم با بودجه سرسام‌آور ۲۵۰ میلیون دلاری، گران‌ترین اثر کارنامه نولان تا به امروز به شمار می‌رود و روایتی تاریک، حماسی و وفادار به اثر جاودانه هومر ارائه می‌دهد.

کمتر کارگردانی در سینمای مدرن وجود دارد که معرفی فیلم جدیدش به اندازه کریستوفر نولان هیجان ایجاد کند. اما این بار، نولان با اقتباس از کهن‌ترین حماسه ادبی جهان یعنی «ادیسه هومر»، نه تنها یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های سینمایی سال ۲۰۲۶ را روی پرده آورده، بلکه با دریافت نمراتی بی‌سابقه، رکورد شخصی خودش را هم جابه‌جا کرده است.

«ادیسه» در گیشه و در میان منتقدان به یک طوفان تمام‌عیار تبدیل شده است. نمراتی که این فیلم در روزهای نخست اکران ثبت کرده، آن را بالاتر از شاهکارهایی مثل «شوالیه تاریکی» و «ممنتو» قرار می‌دهد:

راتن تومیتوز (Rotten Tomatoes): فیلم با کسب نمره شگفت‌انگیز ۹۸٪ رضایت منتقدان (بر اساس بیش از ۱۶۰ نقد)، رسماً به بالاترین نمره تاریخ کاری نولان در این سایت دست یافت. پیش از این، «ممنتو» و «شوالیه تاریکی» با ۹۴٪ رکورددار بودند.

متاکریتیک (Metacritic): امتیاز میانگین فیلم در این پلتفرم سخت‌گیر، نمره درخشان ۸۸ از ۱۰۰ (بر اساس ۵۳ نقد) است که نشان‌دهنده تحسین جهانی (Universal Acclaim) است. برای مقایسه، فیلم برنده اسکار نولان یعنی «اوپنهایمر» نمره ۹۰ را در این سایت دارد.

بسیاری از منتقدان مطرح دنیا بر این باورند که نولان یک حماسه اساطیری را به چیزی بسیار فراتر تبدیل کرده است. در ادامه به محورهای اصلی نقدهای منتشر شده می‌پردازیم:

بسیاری از تیزرها و تریلرهای اولیه فیلم، نوید یک اثر جنگی اساطیری یا فانتزی حماسی را می‌دادند. اما منتقدان فاش کرده‌اند که نولان با فیلم «ادیسه» عملاً اولین تجربه خود در ژانر وحشت گوتیک (Gothic Horror) را ارائه داده است. تقابل اودیسئوس با هیولاهای دریایی، جادوگران (مانند سرسی با بازی سامانتا مورتون) و پدیده‌های ماوراءالطبیعه، به شدت وهم‌آلود، خشن، سنگین و نفس‌گیر تصویر شده است.

نقش اودیسئوس بر دوش مت دیمون است که به عقیده منتقدان، یکی از بهترین بازی‌های عمر خود را ارائه داده و از همین حالا شانس اصلی اسکار است. اما ستاره غافلگیرکننده فیلم رابرت پتینسون در نقش «آنتینوس» (یکی از خواستگاران مکار همسر اودیسئوس) است. منتقدان بازی پتینسون را «شرارتی خزنده، چندش‌آور و به شدت ملموس» توصیف کرده‌اند که پویایی فوق‌العاده‌ای به بخش‌های خانوادگی فیلم در ایتاکا بخشیده است. تام هالند نیز در نقش تلمادوس (پسر اودیسئوس)، بالغ‌ترین بازی کارنامه خود را به نمایش گذاشته است.

لودویگ گورانسون، آهنگساز برنده اسکار، به جای استفاده از ارکسترهای کلاسیک هالیوودی، سازهای باستانی یونانی مانند سنج‌های برنزی، نی‌های باستانی (آولوس) و چنگ را با ساختار مدرن ترکیب کرده تا اتمسفری به شدت تاریک و باستانی خلق کند. این موسیقی در کنار فیلمبرداری شگفت‌انگیز هویت ون هویتما در ۶ کشور مختلف دنیا، مخاطب را کاملاً در اقیانوس‌های بی‌رحم غرق می‌کند.

حتی برای تحسین‌شده‌ترین فیلم‌ها هم همیشه نقدها و مخالفت‌هایی وجود دارد و «ادیسه» کریستوفر نولان نیز از این قاعده مستثنی نیست. با وجود اینکه فیلم نمرات بسیار بالایی (مانند ۹۸٪ در راتن تومیتوز) ثبت کرده، اما چند منتقد سرشناس و سخت‌گیر (از جمله مجله تایم) و برخی مخاطبان جدی سینما، نقدهای تند و تیزی به آن وارد کرده‌اند.

تقریباً در تمام نقدهای منفی و حتی متوسط، یک گلایه مشترک وجود دارد: «موسیقی بیش از حد بلند است و دیالوگ‌ها شنیده نمی‌شوند!»

لودویگ گورانسون موسیقی کوبنده و عظیمی برای فیلم ساخته، اما نولان باز هم در میکس صدا افراط کرده است. منتقدان شکایت کرده‌اند که در بسیاری از سکانس‌های کلیدی و پر تنش، صدای کرکننده سازهای ضربی و افکت‌های صوتی آیمکس، دیالوگ‌های مهم بازیگران را کاملاً غرق می‌کند و مخاطب مجبور است برای فهمیدن حرف‌های اودیسئوس تلاش مضاعف کند.

با اینکه فیلم ۱۷۲ دقیقه است (کمی کوتاه‌تر از اوپنهایمر)، اما منتقدان معتقدند برخلاف اوپنهایمر که شتابی بی‌وقفه داشت، «ادیسه» در بخش‌هایی کاملاً از نفس می‌افتد.

• سکانس‌های جزیره کالیپسو: منتقد تایم معتقد است سکانس‌های رویایی و طولانی ساحل با حضور کالیپسو (با بازی شارلیز ترون) فیلم را وارد «قلمرو چرت زدن» می‌کند.
• کشش بیهوده: منتقد اسلش‌فیلم اشاره می‌کند که فیلم در بخش‌هایی کش می‌آید و نولان تلاش کرده به هر قیمتی که شده تمام اپیزودهای سفر هومر را در فیلم جا بدهد، که این موضوع به ریتم کلی اثر آسیب زده است. به باور برخی، حذف ۲۰ دقیقه از فیلم هیچ آسیبی به داستان نمی‌زد.

یکی دیگر از انتقادهای سنتی به آثار نولان، در این فیلم هم تکرار شده است: بُعد عاطفی کم‌رمق و شخصیت‌های زن تک‌بعدی.

• منتقدان نوشته‌اند که پنلوپه (با بازی آن هتوی) بیشتر به یک نماد انتظار تبدیل شده تا یک زن با عمق روانی واقعی.
• همچنین از هدر رفتن پتانسیل بازیگری مانند لوپیتا نیونگو (در نقش هلن تروایی/کلیتمنسترا) انتقاد شده و منتقد تایم می‌نویسد: «بازی او اصلاً شبیه به یک انتخاب خلاقانه نیست، بلکه بیشتر شبیه به کم‌آوردن شهامت و ایده از سوی نویسنده است.»

نولان اصرار شدیدی بر استفاده از خطوط زمانی درهم‌تنیده و فلاش‌بک‌های مداوم دارد. در «ادیسه»، روایت داستان از اواخر سفر اودیسئوس آغاز می‌شود و به مرور با فلاش‌بک به جنگ تروا و هیولاها برمی‌گردد. برخی منتقدان این شیوه را برای این داستان اساطیری مناسب ندانسته‌اند و گفته‌اند این بازی‌های زمانیِ مکرر، حس تعلیق طبیعی ماجراجویی را از بین می‌برد و در یک ساعت اول مخاطب را سردرگم می‌کند.

منتقد تایم در بخشی از نقد خود می‌نویسد فیلم آن‌قدر وظیفه‌شناسانه و با لحنی جدی به سمت نتایج اخلاقی خود (مانند "جنگ انسان‌ها را غیرانسانی می‌کند" یا "تمدن در خطر فروپاشی است") حرکت می‌کند که شعاری و قابل‌پیش‌بینی می‌شود. او ادعا می‌کند که این اثر بیشتر شبیه به یک وصیت‌نامه عبوس برای «تعهد نولان به سینمای کلاسیک» است تا فیلمی که واقعاً از تماشای آن لذت ببرید.